ලාංකීය සිනමා ඉතිහාසය

 

ලාංකීය සිනමාවේ ඉතිහාසය, එහි ආරම්භයේ සිට වර්තමාන යුගය දක්වා ප්‍රධාන සන්ධිස්ථාන සහ ප්‍රවණතා ඔස්සේ පහත පරිදි විස්තර කළ හැකිය:

1. සිනමාවේ පූර්ව යුගය සහ ආරම්භය (1901 – 1947)

බිහිවීම (Introduction)

1901: ශ්‍රී ලංකාවට (එවකට සිලෝන්) චිත්‍රපට ප්‍රදර්ශනය මුලින්ම හඳුන්වා දෙන ලදී. බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාරවරයාට සහ දෙවන බෝවර් යුද්ධයේ සිරකරුවන්ට පෞද්ගලිකව චිත්‍රපටයක් ප්‍රදර්ශනය කිරීම වාර්තා වේ.

මුල්ම ප්‍රදර්ශන: වෝර්වික් මේජර් වැනි ඉංග්‍රීසි ජාතිකයින් විසින්** "Bioscope"** නමින් එළිමහන් සහ කූඩාරම් සිනමා ප්‍රදර්ශන (Tent Cinema) ආරම්භ කරන ලදී.

මුල්ම දේශීය උත්සාහය: 1925 දී 'රාජකීය වික්‍රමය' (Royal Adventure) නමින් ප්‍රථම දේශීය චිත්‍රපටය නිෂ්පාදනය කිරීමට උත්සාහ කළ ද, එහි ද්‍රව්‍ය ඉන්දියාවේදී නැතිවීම නිසා එය අසාර්ථක විය.

1936: 'පළිගැනීම' (Revenge): මෙය වාර්තාගත ප්‍රථම දේශීය කෙටි චිත්‍රපටය ලෙස සැලකේ.

ප්‍රථම කතානාද චිත්‍රපටය සඳහා සූදානම් වීම: දකුණු ඉන්දීය නිෂ්පාදක එස්. එම්. නායගම් වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළ අතර, සිංහල චිත්‍රපටයක් සඳහා ඉන්දියාවේ මදුරෙයි නගරයේ චිත්‍රාකලා මූවීටෝන් (Chitrakala Movietone) මැදිරිය පිහිටුවීය.

ප්‍රථම සිංහල කතානාද චිත්‍රපටය

1947 ජනවාරි 21: 'කඩවුණු පොරොන්දුව' (Kadawunu Poronduwa) සිංහල බසින් තිරගත වූ ප්‍රථම කතානාද චිත්‍රපටය බවට පත් විය. මෙය ඉන්දියාවේදී නිපදවන ලද අතර, එය නාට්‍යමය, ගීත හා නැටුම් සහිත ඉන්දීය සිනමාවේ (South Indian Cinema) ආභාෂය දැඩිව ලැබූ සිනමා රටාවක් ආරම්භ කළේය.

2. මුල් යුගය සහ ලාංකේය අනන්‍යතාව සොයා යාම (1947 – 1960)

ඉන්දීය ආභාෂය

ප්‍රවණතාව: 1950 දශකය පුරාවට, නිපදවූ බොහෝ සිංහල චිත්‍රපට ඉන්දියාවේදී රූගත කළ අතර, ඒවා ඉන්දීය සූත්‍රගත චිත්‍රපට (Formulaic Melodrama) සම්ප්‍රදාය අනුගමනය කළේය.

සන්ධිස්ථානය: 'අශෝකමාලා' (1947) චිත්‍රපටය දෙවන සිංහල චිත්‍රපටය වන අතර, එය පළමු සිංහල අධ්‍යක්ෂවරයා (ශාන්ති කුමාර්) විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලදී.

ලාංකේය සිනමාවේ විප්ලවය

1956: 'රේඛාව' (Rekhawa): ලෙස්ටර් ජේම්ස් පීරිස් අධ්‍යක්ෂණය කළ මෙම චිත්‍රපටය ලාංකීය සිනමාවේ සැබෑ විප්ලවයක් ලෙස සලකනු ලැබේ.

වෙනස: මෙය පිටස්තර දර්ශන (Location Shooting) භාවිත කරමින්, ගැමි දිවිය සහ දේශීය සංස්කෘතිය සැබෑ ලෙස නිරූපණය කළ අතර, දේශීය විචාරකයන්ගේ ප්‍රශංසාවට ලක් විය. මෙය 1957 කාන්ස් සිනමා උළෙලට ඉදිරිපත් වූ ප්‍රථම ලාංකීය චිත්‍රපටයයි.

කෙසේ වෙතත්: එය කලාත්මකව වැදගත් වුවද, ප්‍රේක්ෂකයන් අතර ජනප්‍රිය නොවූ අතර ආදායම් අතින් අසාර්ථක විය.

3. ස්වර්ණමය යුගය (The Golden Era) (1960 – 1979)

යථාර්ථවාදය සහ කලාත්මක වර්ධනය

ප්‍රවණතාව: ලෙස්ටර් ජේම්ස් පීරිස්ගේ 'ගම්පෙරළිය' (1964) චිත්‍රපටය ගීත නොමැතිව, යථාර්ථවාදී කැමරාකරණයකින් සහ ගැඹුරු සමාජ විචාරයකින් යුක්ත වූ අතර එය විචාරක පැසසුමට ලක්විය.

අනෙකුත් වැදගත් සිනමාකරුවන්: තිටස් තොටවත්ත, සිරි ගුණසිංහ ('සත් සමුදුර'), ධර්මසේන පතිරාජ ('අහස් ගව්ව') වැනි අධ්‍යක්ෂවරුන් විවිධ කලාත්මක සහ සමාජ-දේශපාලනික තේමා ගවේෂණය කරමින් සිනමාව ඉදිරියට ගෙන ගියහ.

රජයේ මැදිහත්වීම

1972: ජාතික චිත්‍රපට සංස්ථාව (National Film Corporation - NFC) පිහිටුවීම: රජය විසින් සිනමා කර්මාන්තය දියුණු කිරීමේ අරමුණින් මෙය ස්ථාපිත කරන ලදී. දේශීය චිත්‍රපට නිෂ්පාදනයට සහය දීම සහ චිත්‍රපට බෙදාහැරීම ජාතිකකරණය කිරීම මෙහි අරමුණ විය.

සාර්ථකත්වය: 1970 දශකය සිනමා ශාලාවලට වැඩිම ප්‍රේක්ෂක පැමිණීම (74.4 million) වාර්තා වූ යුගයයි.

4. පරිහානිය සහ අභියෝගාත්මක යුගය (1980 – 2000 දශකය)

පරිහානියට හේතු

ආර්ථික විවෘත කිරීම (1977): විදේශීය චිත්‍රපට (විශේෂයෙන් ඉන්දීය සහ හොලිවුඩ්) ආනයනය වැඩිවීම, දේශීය චිත්‍රපටවලට වෙළඳපොළේ තරඟ කිරීමට අපහසු විය.

දේශපාලන අස්ථාවරත්වය: 1983 ජූලි කළු ජූලිය සහ වසර 30ක සිවිල් යුද්ධය හේතුවෙන් මහජනතාව පොදු ස්ථාන (සිනමාහල්) මඟ හැරීමට පටන් ගැනීම.

රූපවාහිනිය සහ නව මාධ්‍ය: රූපවාහිනිය සහ වීඩියෝ ආකෘති ජනප්‍රිය වීමත් සමඟ සිනමා ශාලා වෙත ප්‍රේක්ෂක පැමිණීම දැඩි ලෙස පහත වැටුණි.

සිනමා ශාලා වැසී යාම: 1978 පැවති සිනමා ශාලා විශාල ප්‍රමාණයක් වැසී ගියේය.

නව රැල්ලේ කලා සිනමාව

ප්‍රවණතාව: මෙම අඳුරු යුගයේදී පවා අශෝක හඳගම, ප්‍රසන්න විතානගේ, විමුක්ති ජයසුන්දර වැනි අධ්‍යක්ෂවරුන් යුද්ධය, දේශපාලනය, සහ සමාජ ගැටලු පාදක කරගත් ජාත්‍යන්තර සම්මාන දිනාගත් උසස් තත්ත්වයේ කලාත්මක චිත්‍රපට නිර්මාණය කළේය. කෙසේ වෙතත්, මේවා දේශීය ප්‍රේක්ෂකයන්ට වඩා විදේශීය සිනමා උළෙලවල් කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු කළේය.

5. වර්තමාන යුගය සහ පුනර්ජීවනය (2010 න් පසු)

පුනර්ජීවනය සහ නවීන ප්‍රවණතා

තාක්ෂණික දියුණුව: ඩිජිටල් සිනමාකරණය (Digital Cinema) සහ ගුණාත්මක නිෂ්පාදන වටිනාකම (Production Value) කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම.

නැවත උනන්දුව: 'Walampoori', 'Clarence: Rhythm of the Guitar' වැනි වාණිජමය වශයෙන් සාර්ථක වූ දේශීය චිත්‍රපට නිසා ප්‍රේක්ෂකයින් නැවත සිනමාහල් වෙත පැමිණීම.

නව ආයෝජන: නවීන IMAX සහ 4K සිනමා ශාලා ඇතුළු බහු තිර සිනමාහල් ඉදිවීම.

අභියෝග:

යල් පැනගිය NFC නීති.

ගෝලීය වශයෙන් තරඟ කළ හැකි තාක්ෂණික සහ මූල්‍ය සම්පත් හිඟකම.

දේශීය සිනමාව සඳහා ඩිජිටල් ප්‍රවාහන වේදිකාවක් (Streaming Platform) නොමැති වීම.

සමස්තයක් ලෙස ලාංකීය සිනමාවේ ඉතිහාසය දිව යන්නේ ඉන්දීය ආභාෂයෙන් මිදී අනන්‍යතාවක් සොයා ගැනීම (Rekawa), ස්වර්ණමය යුගයක් අත්විඳීම (1970s), දේශපාලන හා ආර්ථික අර්බුද හේතුවෙන් පරිහානියට පත්වීම සහ වර්තමානයේ නැවත පුනර්ජීවනය වීමට උත්සාහ කිරීම යන සන්ධිස්ථාන ඔස්සේ ය.